حمله آسم چیست؟ [ ۷ اقدام فوری در حمله شدید + علائم ]
حمله آسم می تواند از تشدید خفیف علائم تا یک وضعیت شدید و تهدیدکننده حیات متغیر باشد. در این راهنما با علائم حمله شدید آسم، نشانه های خطر و ۷ اقدام فوری که هنگام حمله باید انجام دهید آشنا می شوید و توضیح می دهیم چه زمانی تماس با اورژانس ضروری است.
اگر فرد به شدت نفس‌تنگ است، نمی‌تواند جمله کامل بگوید، لب‌ها تغییر رنگ داده اند، سطح هوشیاری کاهش یافته یا علائم با داروی تجویزشده بهتر نمی شوند، منتظر ادامه مقاله نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
حمله آسم چیست و در بدن چه اتفاقی می‌افتد؟
حمله آسم یا تشدید آسم، به بدتر شدن حاد یا زیرحاد علائم بیماری گفته می‌شود. در این شرایط، راه های هوایی که به‌دلیل آسم حساس و ملتهب هستند، بیشتر از حالت عادی تنگ می‌شوند و عبور هوا دشوار تر می‌شود.سه عامل اصلی در ایجاد این وضعیت نقش دارند: برونکواسپاسم، التهاب راه‌های هوایی و افزایش تولید مخاط. برونکواسپاسم باعث انقباض عضلات اطراف راه های هوایی می‌شود، التهاب فضای داخلی این مسیرها را محدود می‌کند و تجمع مخاط نیز عبور جریان هوا را سخت‌تر می‌کند.
به همین دلیل فرد ممکن است احساس کند نمی‌تواند به‌راحتی نفس بکشد یا هوای کافی وارد ریه‌هایش شود. اصطلاح‌های «حمله حاد آسم»، «تشدید آسم» و Asthma Exacerbation نیز برای توصیف این وضعیت به کار می‌روند.
علائم حمله آسم چیست؟
علائم حمله آسم می‌توانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند و شدت یکسانی نداشته باشند. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- تنگی نفس و دشواری در نفس کشیدن
- خس‌خس سینه، به‌خصوص هنگام بازدم
- سرفه مداوم یا تشدید سرفه
- احساس فشار یا گرفتگی در قفسه سینه
- تنفس سریع‌تر از حالت معمول
- احساس ناتوانی در انجام فعالیت‌های عادی به‌دلیل تنگی نفس
- نیاز بیشتر به داروی تسکین‌دهنده طبق برنامه درمانی فرد
نکته مهم این است که علائم حمله آسم همیشه به یک شکل ظاهر نمی‌شوند. ممکن است یک فرد تنها با افزایش سرفه و خس‌خس متوجه تشدید بیماری شود، در حالی که فرد دیگری با تنگی نفس قابل‌توجه مواجه شود.
علائم حمله شدید آسم، چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟
حمله شدید آسم زمانی نگران‌کننده است که تنفس به‌شدت دشوار شود یا فرد به درمان تسکین‌دهنده‌ای که برای او تجویز شده پاسخ مناسبی ندهد. ناتوانی در صحبت کردن، تغییر سطح هوشیاری، کبودی لب‌ها و بدتر شدن سریع علائم از نشانه‌هایی هستند که نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
مهم‌ترین علائم هشدار حمله شدید آسم عبارت‌اند از:
- ناتوانی در گفتن یک جمله کامل به‌دلیل تنگی نفس
- دشواری واضح در نفس کشیدن و استفاده از عضلات کمکی تنفس
- بی‌قراری شدید
- خستگی غیرعادی، خواب‌آلودگی یا گیجی
- شدید شدن علائم یا پاسخ ناکافی به داروی تسکین‌دهنده طبق برنامه بیمار
- کبود یا خاکستری شدن لب‌ها
- احساس تنگی نفس شدید حتی هنگام استراحت
- «سینه ساکت» در موارد بسیار شدید؛ یعنی با وجود وخامت وضعیت، صدای خس‌خس ممکن است کاهش پیدا کند یا شنیده نشود
در چنین شرایطی نباید تنها بر یک عدد دستگاه پالس اکسیمتر برای تشخیص شدت حمله تکیه کرد. SpO2 یا میزان اشباع اکسیژن خون به‌تنهایی شدت حمله را مشخص نمی‌کند و وضعیت عمومی فرد و علائم تنفسی اهمیت زیادی دارند.
تفاوت حمله خفیف، متوسط و شدید
تفاوت حمله خفیف، متوسط و شدید را به راحتی میتوانید در جدول زیر مشاهده کنید:
| معیار | خفیف | متوسط | شدید/تهدیدکننده |
| صحبت کردن | جمله‌های کامل | عبارت‌های کوتاه‌تر | کلمات کوتاه یا دشواری واضح در صحبت |
| تنگی نفس | قابل کنترل | واضح و محدودکننده | شدید، حتی در استراحت |
| حالت عمومی | هوشیار و نسبتاً آرام | ممکن است مضطرب باشد | بی‌قراری شدید، خستگی یا تغییر هوشیاری |
| نیاز به اقدام | طبق برنامه اقدام شخصی و پیگیری | ارزیابی پزشکی سریع بر اساس شرایط | تماس با اورژانس و ارجاع فوری |
این جدول فقط برای درک بهتر تفاوت شدت علائم است و جایگزین ارزیابی پزشک نیست.
در حمله آسم چه کنیم؟ ۷ اقدام فوری
اقدامات اولیه در حمله آسم:
۱. فعالیت را متوقف کنید و فرد را بنشانید
به محض شروع حمله آسم، فعالیت فیزیکی را متوقف کنید و فرد را در وضعیت نشسته و راحت قرار دهید. بهتر است بالاتنه صاف باشد تا تنفس راحت‌تر انجام شود. دراز کشیدن، به‌خصوص هنگام تنگی نفس شدید، ممکن است احساس دشواری تنفس را بیشتر کند.
در این شرایط فرد را تنها نگذارید و سعی کنید بدون ایجاد اضطراب اضافی در کنار او بمانید.
۲. طبق برنامه اقدام آسم عمل کنید
اگر فرد از قبل برنامه اقدام آسم (Asthma Action Plan) دارد، همان برنامه در اولویت است. این برنامه توسط پزشک تنظیم می‌شود و مشخص می‌کند هنگام بدتر شدن علائم از چه دارویی، در چه شرایطی و چه زمانی استفاده شود.
از تغییر خودسرانه نوع یا مقدار دارو خودداری کنید. CDC نیز توصیه می‌کند افراد مبتلا به آسم برنامه اقدام شخصی داشته باشند و داروها را مطابق دستور پزشک مصرف کنند.
۳. از داروی تسکین دهنده تجویز شده استفاده کنید
اگر پزشک برای بیمار اسپری یا داروی تسکین‌دهنده تجویز کرده است، باید مطابق نسخه و برنامه اقدام شخصی بیمار استفاده شود.نوع اسپری‌های مورد استفاده در آسم یکسان نیست؛ بنابراین نباید برای تمام افراد یک تعداد پاف یا فاصله زمانی ثابت در یک مقاله عمومی توصیه شود. در صورت وجود Spacer و توصیه قبلی پزشک برای استفاده از آن، دارو طبق همان دستور مصرف شود.
۴. فرد را از محرک واضح دور کنید
اگر حمله در تماس با یک محرک مشخص مانند دود سیگار، بوی شدید، مواد شیمیایی یا آلودگی ایجاد شده و جابه‌جایی بدون فشار اضافی امکان‌پذیر است، تماس با محرک را متوقف کنید.
این کار جایگزین درمان حمله نیست و نباید باعث تأخیر در استفاده از داروی تجویزشده یا تماس با اورژانس شود. دود، آلودگی هوا، هوای سرد، عفونت‌های تنفسی و برخی آلرژن‌ها از محرک‌های شناخته‌شده آسم هستند.
۵. علائم خطر را به‌طور مداوم بررسی کنید
در حین اقدامات اولیه به وضعیت فرد توجه کنید. موارد زیر می‌توانند نشانه یک حمله شدید یا تهدیدکننده باشند:
- ناتوانی در گفتن یک جمله کامل
- تنگی نفس شدید حتی در حالت استراحت
- بدتر شدن سریع علائم
- خستگی شدید، خواب‌آلودگی یا گیجی
- کبود، خاکستری یا بسیار رنگ‌پریده شدن لب‌ها یا پوست
- پاسخ ناکافی به داروی تجویزشده
- دشواری واضح در تنفس
در موارد بسیار شدید ممکن است حتی خس‌خس کاهش پیدا کند؛ بنابراین کم شدن صدای خس‌خس همیشه به معنی بهتر شدن بیمار نیست. GINA حملات شدید را بالقوه تهدیدکننده حیات می‌داند.
۶. در صورت شدت علائم با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید
اگر علائم شدید است، بیمار به‌سرعت بدتر می‌شود، قادر به صحبت معمول نیست، سطح هوشیاری تغییر کرده یا داروی تجویزشده اثر کافی ندارد، منتظر بهبود خود به خودی نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.اگر بیمار در زمان حمله داروی تسکین دهنده خود را در دسترس ندارد و تنگی نفس قابل توجه یا رو به تشدید دارد نیز دریافت کمک پزشکی نباید به تاخیر بیفتد.
۷. تا رسیدن اورژانس در کنار بیمار بمانید
تا رسیدن کمک پزشکی، بیمار را تنها نگذارید و اجازه دهید در وضعیت نشسته و راحت باقی بماند. داروها، برنامه اقدام آسم و اطلاعات پزشکی او را در دسترس قرار دهید و دستورهای اپراتور اورژانس را دنبال کنید.به درمان‌های خانگی مانند بخور، دمنوش، قهوه، آب گرم یا تمرین‌های تنفسی به‌عنوان درمان حمله شدید تکیه نکنید.
آیا در حمله شدید آسم به اکسیژن نیاز است؟
اکسیژن ممکن است در برخی بیماران مبتلا به حمله شدید آسم و در شرایطی که سطح اکسیژن خون پایین است، در محیط درمانی و تحت کنترل کادر پزشکی مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، اکسیژن برای همه حملات آسم به‌صورت روتین و بدون توجه به وضعیت بیمار مورد نیاز نیست.
نکته بسیار مهم این است که اکسیژن ساز خانگی نیز جایگزین اسپری نجات یا مراقبت اورژانسی نیست. بنابراین اگر فرد دچار حمله شدید آسم شده است، نباید به امید اثر دستگاه اکسیژن‌ساز، مراجعه به اورژانس یا دریافت درمان مناسب را به تأخیر انداخت.افرادی که به‌دلیل بیماری زمینه‌ای و طبق نظر پزشک به اکسیژن‌درمانی خانگی نیاز دارند نیز باید تجهیزات اکسیژن را دقیقاً مطابق نسخه و برنامه درمانی خود استفاده کنند.
اکسیژن ساز خانگی برای بیمار آسمی چه زمانی مطرح می‌شود؟
صرف داشتن آسم به این معنی نیست که بیمار به اکسیژن ساز خانگی نیاز دارد. نیاز به اکسیژن‌درمانی به وضعیت بیمار، میزان اکسیژن خون، بیماری‌های همراه و نظر پزشک بستگی دارد.اگر پزشک برای شما اکسیژن‌درمانی خانگی تجویز کرده است، میتوانید برای آشنایی با تجهیزات مناسب، مشخصات دستگاه‌های اکسیژن ساز خانگی را بررسی کنید.
علت ها و محرک های حمله آسم
حمله آسم می‌تواند در اثر محرک‌های مختلفی ایجاد شود و لزوماً یک علت مشخص ندارد. محرک‌ها نیز برای همه افراد یکسان نیستند. برخی از عوامل رایج عبارت‌اند از:
- آلرژن‌ها و عوامل حساسیت‌زا
- دود سیگار
- آلودگی هوا
- عفونت‌های تنفسی
- هوای سرد
- ورزش در برخی افراد
- بوها و مواد محرک
- مصرف ناکافی یا نادرست داروهای کنترل‌کننده، برخلاف برنامه درمانی پزشک
شناخت محرک‌های شخصی می‌تواند به کنترل بهتر آسم کمک کند، اما حتی با رعایت این موارد نیز احتمال تشدید بیماری به‌طور کامل از بین نمی‌رود.
حمله آسم چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان حمله آسم ثابت نیست و می‌تواند از چند دقیقه تا چند ساعت متفاوت باشد. شدت حمله، عامل تحریک‌کننده و میزان پاسخ فرد به درمان از عواملی هستند که روی طول مدت علائم تأثیر می‌گذارند.با این حال، طولانی شدن یا تشدید علائم نباید دلیلی برای ادامه انتظار در خانه باشد. اگر تنگی نفس شدید است، علائم رو به بدتر شدن هستند یا نشانه‌های خطر دیده می‌شوند، اولویت با دریافت کمک پزشکی فوری است.
تفاوت حمله آسم و حمله پانیک چیست؟
حمله آسم و حمله پانیک می‌توانند هر دو با احساس تنگی نفس، ناراحتی قفسه سینه و اضطراب همراه باشند؛ به همین دلیل گاهی تشخیص آن‌ها برای فرد در خانه دشوار است. این دو وضعیت حتی می‌توانند همزمان اتفاق بیفتند. بنابراین در صورت تنگی نفس شدید، نباید فرد بدون ارزیابی پزشکی تصور کند که مشکل فقط اضطراب یا حمله پانیک است.
| مورد | حمله آسم | حمله پانیک |
| خس‌خس سینه | می‌تواند وجود داشته باشد | معمولا علامت اصلی نیست |
| سابقه آسم | ممکن است وجود داشته باشد | الزاماًوجود ندارد |
| محرک‌های تنفسی | آلرژن، دود، سرما و… | ممکن است استرس یا ترس باشد |
| علائم اضطرابی | ممکن است در اثر تنگی نفس ایجاد شود | معمولا برجسته‌تر است |
| پاسخ به داروی تجویزشده آسم | می‌تواند وجود داشته باشد | لزوماً وجود ندارد |
حمله آسم در کودکان، چه نکاتی مهم‌تر است؟
تشخیص شدت حمله آسم در کودکان ممکن است دشوارتر باشد، زیرا کودک همیشه نمی‌تواند شدت تنگی نفس خود را به‌درستی توضیح دهد.
به همین دلیل باید به علائم ظاهری نیز توجه کرد.دشواری در صحبت کردن یا خوردن، فرورفتگی بین دنده‌ها هنگام تنفس، خواب‌آلودگی، تغییر سطح هوشیاری و کبود شدن لب‌ها از علائم هشدار هستند و نیاز به ارزیابی فوری دارند.برای کودکان نباید بر اساس توصیه‌های عمومی، دوز دارو تعیین کرد. دارو و مقدار مصرف باید مطابق برنامه درمانی کودک و نظر پزشک باشد.
چگونه احتمال حملات بعدی را کمتر کنیم؟
کنترل مناسب آسم می‌تواند به کاهش احتمال تشدیدهای بعدی کمک کند. داشتن Asthma Action Plan، استفاده صحیح از داروهای کنترل‌کننده طبق نسخه، یادگیری تکنیک درست استفاده از اینهالر، شناخت محرک‌های شخصی و پیگیری منظم پزشکی از اقدامات مهم در کنترل بیماری هستند.همچنین بعد از یک حمله قابل‌توجه، پیگیری پزشکی اهمیت دارد تا علت تشدید و نحوه کنترل بهتر بیماری بررسی شود.
جمع‌بندی
حمله آسم می‌تواند از تشدید خفیف علائم تا یک وضعیت شدید و تهدیدکننده حیات متغیر باشد. سرفه، خس‌خس، فشار قفسه سینه و تنگی نفس از علائم رایج هستند، اما ناتوانی در صحبت کردن، تغییر سطح هوشیاری، کبودی لب‌ها، تنگی نفس شدید در حالت استراحت و پاسخ ناکافی به داروی تسکین‌دهنده از علائم هشدار محسوب می‌شوند.در زمان حمله، فرد باید فعالیت را متوقف کند، در وضعیت راحت قرار بگیرد و طبق برنامه اقدام آسم و نسخه پزشک عمل کند. در صورت شدید بودن یا بدتر شدن علائم، تماس با اورژانس ضروری است. اکسیژن نیز تنها در شرایط مناسب و طبق ارزیابی پزشکی کاربرد دارد و اکسیژن‌ساز جایگزین داروی آسم یا مراقبت اورژانسی نیست.
اگر پزشک برای شما اکسیژن درمانی خانگی تجویز کرده است، میتوانید مشخصات دستگاه‌های اکسیژن ساز خانگی را بررسی کنید.
سوالات متداول
حمله آسم چقدر طول می‌کشد؟
مدت حمله آسم ثابت نیست و به شدت علائم، عامل تحریک‌کننده و پاسخ فرد به درمان بستگی دارد. ممکن است علائم طی چند دقیقه بهتر شوند یا برای مدت طولانی‌تری ادامه داشته باشند. اگر علائم شدید یا رو به بدتر شدن باشند، نباید منتظر ماند.
علائم حمله شدید آسم چیست؟
ناتوانی در صحبت کردن به‌صورت جمله کامل، تنگی نفس شدید، استفاده واضح از عضلات کمکی تنفس، بی‌قراری شدید، خواب‌آلودگی یا گیجی، کبودی لب‌ها و پاسخ ناکافی به داروی تسکین‌دهنده از علائم هشدار حمله شدید آسم هستند.
در هنگام حمله آسم چه کار کنیم؟
فعالیت را متوقف کنید و فرد را در وضعیت نشسته و راحت قرار دهید. سپس طبق برنامه اقدام آسم و دستور پزشک از داروی تسکین‌دهنده تجویزشده استفاده کنید. اگر علائم شدید، رو به تشدید یا مقاوم به درمان هستند، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
اگر هنگام حمله آسم اسپری در دسترس نباشد چه کنیم؟
اگر اسپری یا داروی تجویزشده در دسترس نیست، نباید درمان‌های خانگی را جایگزین درمان پزشکی کرد. فرد را در وضعیت راحت قرار دهید و در صورت شدید بودن یا بدتر شدن تنگی نفس، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. داشتن برنامه اقدام آسم نیز می‌تواند در چنین شرایطی کمک‌کننده باشد.
آیا حمله آسم باعث کاهش اکسیژن خون می‌شود؟
حمله شدید آسم می‌تواند در برخی افراد باعث کاهش سطح اکسیژن خون شود، اما شدت حمله را نمی‌توان فقط با عدد SpO2 مشخص کرد. علائم تنفسی و وضعیت عمومی بیمار نیز اهمیت دارند و در موارد شدید باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا اکسیژن‌ساز برای حمله آسم مناسب است؟
صرف داشتن آسم به معنی نیاز به اکسیژن‌ساز نیست. اکسیژن ممکن است در شرایط خاص و زمانی که سطح اکسیژن خون پایین است، تحت نظر پزشک استفاده شود. اکسیژن‌ساز جایگزین داروی تجویزشده، اسپری نجات یا مراجعه به اورژانس نیست.
تفاوت حمله آسم و حمله پانیک چیست؟
هر دو می‌توانند با تنگی نفس و احساس ناراحتی همراه باشند، اما خس‌خس سینه و سابقه آسم بیشتر به نفع درگیری راه‌های هوایی است. با این حال، این دو وضعیت می‌توانند همزمان رخ دهند و در تنگی نفس شدید نباید تشخیص را به‌صورت خودسرانه انجام داد.
چه زمانی حمله آسم نیاز به تماس با اورژانس دارد؟
وقتی تنگی نفس شدید است، فرد نمی‌تواند جمله کامل بگوید، علائم به‌سرعت بدتر می‌شوند، لب‌ها کبود یا خاکستری می‌شوند، سطح هوشیاری تغییر می‌کند یا داروی تسکین‌دهنده طبق برنامه پاسخ کافی ایجاد نمی‌کند، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت.
