نارسایی قلبی چیست؟ آشنایی با ۷ علامت مهم و انواع این بیماری
نارسایی قلبی به معنی توقف قلب نیست؛ بلکه به وضعیتی گفته میشود که قلب نمیتواند خون را به اندازه کافی برای نیازهای بدن پمپاژ کند یا در پر و خالی شدن از خون عملکرد طبیعی داشته باشد. در نتیجه، ممکن است خون و مایعات در ریهها یا بخشهایی از بدن تجمع پیدا کنند و علائمی مانند تنگی نفس، خستگی و ورم ایجاد شود. نارسایی قلبی میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و شدت آن در افراد متفاوت است. تشخیص زودهنگام و درمان علت زمینهای میتواند به کنترل علائم و کند شدن روند بیماری کمک کند. در ادامه میبینیم نارسایی قلبی یعنی چه، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده میشود و برای کنترل آن چه اقداماتی انجام میشود.
نارسایی قلبی چیست؟
نارسایی قلبی یا Heart Failure یک بیماری مزمن است که در آن قلب توانایی کافی برای تأمین نیاز بدن به خون را ندارد. این مشکل ممکن است به دلیل ضعیف شدن عضله قلب و کاهش توان پمپاژ ایجاد شود یا قلب با وجود قدرت انقباض نسبتا حفظشده، نتواند به اندازه کافی از خون پر شود.
بنابراین، بیماری نارسایی قلبی به این معنا نیست که قلب از کار افتاده است. قلب همچنان میتپد، اما عملکرد آن برای پاسخگویی به نیاز بدن کافی نیست. نارسایی قلبی میتواند یک یا هر دو سمت قلب را درگیر کند و شدت آن نیز از علائم خفیف تا مراحل پیشرفته متفاوت است.
قلب سالم چگونه خون را پمپاژ میکند؟
قلب سالم مانند یک پمپ دائما خون را در بدن به گردش درمیآورد. سمت راست قلب خون کماکسیژن را از بدن دریافت و آن را به ریهها میفرستد؛ سپس سمت چپ قلب خون اکسیژندار را دریافت و از طریق سرخرگها به اندامها و بافتهای بدن میرساند.
این جریان منظم باعث میشود سلولهای بدن اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت کنند. عملکرد مناسب بطنهای قلب برای پر شدن از خون و سپس پمپاژ آن به ریهها یا سایر بخشهای بدن اهمیت زیادی دارد.
در نارسایی قلبی چه اختلالاتی ایجاد می شود؟
در نارسایی قلبی ممکن است عضله قلب ضعیف شده باشد و نتواند خون را با قدرت کافی به بیرون پمپ کند. در بعضی افراد نیز عضله قلب بیش از حد سفت میشود و نمیتواند در زمان استراحت به اندازه کافی از خون پر شود.
وقتی این اختلال ادامه پیدا میکند، بدن برای جبران شرایط، مکانیسمهایی مانند افزایش ضربان قلب و نگه داشتن آب و نمک را فعال میکند. این واکنشها ممکن است در کوتاهمدت کمککننده باشند، اما در طول زمان میتوانند فشار بیشتری به قلب وارد کنند.
به همین دلیل، علائم نارسایی قلبی همیشه از ابتدا شدید نیستند و ممکن است فرد ابتدا فقط هنگام فعالیت احساس کند زودتر از گذشته خسته یا نفستنگ میشود.
چرا خون یا مایعات در ریه ها و اندام ها تجمع پیدا می کنند؟
وقتی قلب نمیتواند خون را به شکل مؤثر در گردش نگه دارد، ممکن است فشار در رگهای مرتبط با قلب افزایش پیدا کند. در برخی انواع نارسایی قلبی، این وضعیت باعث برگشت خون و تجمع مایع در ریهها میشود و در نتیجه فرد دچار تنگی نفس میشود.
اگر سمت راست قلب بیشتر درگیر باشد، تجمع مایع میتواند در پاها، مچ پا، شکم یا سایر قسمتهای بدن بیشتر دیده شود. همین تجمع مایع یکی از دلایل ایجاد ورم و افزایش سریع وزن در برخی بیماران است.
۷ علامت مهم نارسایی قلبی
علائم نارسایی قلبی در همه افراد یکسان نیستند و ممکن است بهتدریج یا در بعضی شرایط به شکل ناگهانی ظاهر شوند. داشتن یکی از این علائم بهتنهایی به معنی ابتلا به نارسایی قلبی نیست و تشخیص باید توسط پزشک و با بررسیهای لازم انجام شود.
۱. تنگی نفس هنگام فعالیت یا استراحت
یکی از علائم شناختهشده نارسایی قلبی، نارسایی قلبی و تنگی نفس است. این حالت ممکن است ابتدا هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا فعالیت بدنی ایجاد شود و در موارد شدیدتر هنگام استراحت یا دراز کشیدن نیز رخ دهد.
۲. خستگی و ضعف غیرعادی
کاهش توانایی قلب برای رساندن خون کافی به بافتها میتواند باعث خستگی و کاهش انرژی شود. فرد ممکن است فعالیتهایی را که قبلا بهراحتی انجام میداده، سختتر از گذشته انجام دهد.
۳. ورم پاها و مچ پا
تجمع مایعات در بدن میتواند باعث ایجاد ورم در پاها، مچ پا یا ساقها شود. این ورم ممکن است در پایان روز بیشتر دیده شود، اما ورم پا بهتنهایی نشانه قطعی نارسایی قلبی نیست.
۴. افزایش سریع وزن
افزایش سریع وزن در مدت کوتاه میتواند ناشی از تجمع مایعات باشد، نه افزایش واقعی چربی بدن. به همین دلیل، در افراد مبتلا به نارسایی قلبی، پایش وزن روزانه میتواند به شناسایی تغییرات وضعیت بدن کمک کند.
۵. سرفه یا خسخس مداوم
تجمع مایع در ریهها ممکن است باعث سرفه، خسخس یا احساس سنگینی در تنفس شود. سرفهای که مداوم باشد یا همراه با علائم دیگر ایجاد شود، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
۶. تپش قلب یا ضربان سریع
برخی افراد ممکن است احساس کنند قلبشان سریعتر یا نامنظمتر میزند. البته تپش قلب دلایل زیادی دارد و برای نسبت دادن آن به نارسایی قلبی، بررسی پزشکی لازم است.
۷. کاهش اشتها یا احساس تهوع
در برخی بیماران، تغییرات گردش خون و تجمع مایعات میتواند با کاهش اشتها، تهوع یا احساس سیری زودرس همراه باشد. این علامت نیز بهتنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست.
علت نارسایی قلبی چیست؟
علت نارسایی قلبی میتواند یک بیماری قلبی یا مجموعهای از عوامل باشد که به مرور زمان به عضله قلب آسیب میزنند. بیماری عروق کرونر، سکته قلبی، فشار خون بالا، بیماری دریچهای قلب، اختلالات ریتم قلب و برخی بیماریهای زمینهای از عوامل مهم هستند.
بیماری عروق کرونر
بیماری عروق کرونر باعث تنگ یا مسدود شدن رگهایی میشود که خون و اکسیژن را به عضله قلب میرسانند. کاهش طولانیمدت جریان خون میتواند عضله قلب را ضعیف کند و خطر نارسایی قلبی را افزایش دهد.
سابقه سکته قلبی
سکته قلبی میتواند بخشی از عضله قلب را آسیب بزند. اگر آسیب واردشده قابل توجه باشد، توانایی قلب برای پمپاژ خون کاهش پیدا میکند و ممکن است زمینه برای نارسایی قلبی ایجاد شود.
از دیگر عوامل خطر میتوان به فشار خون بالا، دیابت، بیماری دریچههای قلب، برخی اختلالات ریتم قلب و بعضی بیماریهای مادرزادی قلب اشاره کرد.
انواع نارسایی قلبی کداماند؟
انواع نارسایی قلبی را میتوان از جنبههای مختلف دستهبندی کرد. یکی از دستهبندیهای ساده، توجه به سمت درگیر قلب است؛ در کنار آن، عملکرد بطن چپ و میزان کسر جهشی یا EF نیز برای تشخیص نوع بیماری اهمیت دارد.
| نوع نارسایی | توضیح کوتاه |
| سمت چپ | اختلال در عملکرد بطن چپ و پمپاژ خون به بدن؛ در برخی موارد تجمع مایع در ریهها ایجاد میشود. |
| سمت راست | اختلال در عملکرد سمت راست قلب که میتواند باعث تجمع مایع و ورم در پاها، مچها یا شکم شود. |
| هر دو سمت | ممکن است هر دو بخش راست و چپ قلب درگیر باشند. |
| با EF کاهشیافته | توان انقباض بطن چپ کاهش پیدا کرده و خون کافی به بیرون پمپ نمیشود. |
| با EF حفظشده | قلب ممکن است انقباض نسبتاً حفظشده داشته باشد، اما بطن چپ بهخوبی شل نمیشود و پر شدن آن مختل است. |
نارسایی احتقانی قلبی چیست؟
اصطلاح «نارسایی احتقانی قلب» برای وضعیتی به کار میرود که نارسایی قلب با تجمع مایع همراه شده باشد. این تجمع میتواند در ریهها یا بافتهای بدن ایجاد شود و علائمی مانند تنگی نفس یا ورم را به وجود آورد.
EF در نارسایی قلبی یعنی چه؟
EF یا کسر جهشی نشان میدهد چه نسبتی از خونی که در بطن چپ قرار دارد، با هر ضربان به بیرون پمپ میشود. پزشکان از EF در کنار علائم، معاینه و سایر آزمایشها برای بررسی عملکرد قلب و تعیین نوع نارسایی استفاده میکنند.
مراحل نارسایی قلبی از خفیف تا شدید
نارسایی قلبی میتواند شدتهای مختلفی داشته باشد. در مراحل اولیه ممکن است فرد بیماری قلبی یا عوامل خطر داشته باشد اما هنوز علامت مشخصی نداشته باشد؛ در مراحل بالاتر، علائم در فعالیتهای روزمره ظاهر میشوند و در موارد پیشرفته ممکن است حتی در حالت استراحت نیز وجود داشته باشند.
یکی از روشهای رایج برای توصیف محدودیت فعالیت، طبقهبندی عملکردی NYHA است که از کلاس I تا IV استفاده میکند. در کلاسهای بالاتر، محدودیت فعالیت و علائم بیشتر است.
نارسایی قلبی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص نارسایی قلبی با یک علامت منفرد انجام نمیشود. تنگی نفس، ورم پا یا خستگی میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند و پزشک برای تشخیص باید علائم، سابقه پزشکی، معاینه و نتایج آزمایشها را در کنار یکدیگر بررسی کند.
شرح حال و معاینه
پزشک درباره علائم، زمان شروع آنها، سابقه بیماریهای قلبی و عوامل خطر سؤال میکند. همچنین ممکن است صداهای قلب و ریه، ورم پاها، وضعیت رگهای گردن و سایر نشانههای مرتبط بررسی شوند.
آزمایش خون
آزمایش خون میتواند به بررسی وضعیت عمومی بدن و برخی شاخصهای مرتبط با نارسایی قلبی کمک کند. موادی مانند BNP و NT-proBNP در کنار سایر آزمایشها میتوانند اطلاعاتی درباره فشار واردشده بر قلب در اختیار پزشک قرار دهند.
بسته به شرایط بیمار، ممکن است بررسیهایی مانند نوار قلب، عکس قفسه سینه و اکوکاردیوگرافی نیز انجام شود. بنابراین تشخیص نهایی بر اساس مجموعهای از یافتهها انجام میشود.
آیا نارسایی قلبی درمان میشود؟
نارسایی قلبی در بسیاری از موارد یک بیماری قابل کنترل است، اما درمان و چشمانداز آن به علت بیماری، نوع نارسایی و شدت آن بستگی دارد. هدف درمان کاهش علائم، کنترل علت زمینهای، کاهش خطر پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی است.
درمان بیماری زمینهای
اگر بیماری دیگری مانند بیماری عروق کرونر، فشار خون بالا یا اختلال دریچهای عامل ایجاد یا تشدید نارسایی باشد، درمان آن بخش مهمی از برنامه پزشکی خواهد بود.
داروهای تجویزشده
پزشکان ممکن است بر اساس نوع و شدت نارسایی قلبی از گروههای مختلف دارویی برای کاهش علائم و کنترل روند بیماری استفاده کنند. انتخاب دارو و مقدار مصرف باید بر اساس وضعیت هر بیمار و نظر پزشک انجام شود و نباید به صورت خودسرانه تغییر کند.
در برخی بیماران پیشرفته نیز بسته به شرایط ممکن است روشهایی مانند دستگاههای قلبی، جراحی یا درمانهای تخصصیتر مطرح شود.
آیا نارسایی قلبی خطرناک است؟
نارسایی قلبی بیماری مهمی است و در صورت پیشرفت میتواند عملکرد اندامهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش جریان خون و تجمع مایعات میتواند فشار بیشتری بر بدن وارد کند و در موارد شدید، مشکلاتی برای کلیه، کبد و سایر اندامها ایجاد شود.
با این حال، شدت بیماری در همه بیماران یکسان نیست. تشخیص بهموقع، درمان مناسب و پیگیری منظم میتواند به کنترل علائم و کاهش خطر عوارض کمک کند.
طول عمر بیماران نارسایی قلبی
پیشبینی طول عمر برای همه بیماران یکسان نیست و به عواملی مانند علت بیماری، نوع نارسایی، شدت علائم، عملکرد قلب، بیماریهای همراه و پاسخ به درمان بستگی دارد. بنابراین نمیتوان صرفا بر اساس تشخیص نارسایی قلبی، مدت زمان مشخصی برای زندگی یک فرد تعیین کرد.
آیا نارسایی قلبی باعث مرگ میشود؟
بله، نارسایی قلبی در موارد شدید میتواند تهدیدکننده زندگی باشد، اما این به معنی آن نیست که هر فرد مبتلا به نارسایی قلبی در معرض مرگ قریبالوقوع قرار دارد. بسیاری از بیماران با تشخیص و درمان مناسب میتوانند بیماری خود را برای مدت طولانی کنترل کنند.
زندگی با نارسایی قلبی و کنترل بیماری
زندگی با نارسایی قلبی به معنی کنار گذاشتن کامل فعالیتهای روزمره نیست؛ اما بیمار باید وضعیت خود را بهطور منظم پیگیری کند و تغییرات جدید را جدی بگیرد. مصرف منظم داروهای تجویزشده، مراجعههای پزشکی و توجه به علائم، بخش مهمی از کنترل بیماری است.
مصرف منظم دارو
داروهای تجویزشده باید مطابق برنامه پزشک مصرف شوند و قطع یا تغییر آنها بدون مشورت با پزشک میتواند مشکلساز باشد. اگر بیمار با عارضه یا علامت جدیدی مواجه شود، بهتر است به جای تغییر خودسرانه دارو با تیم درمانی تماس بگیرد.
کنترل وزن روزانه
وزن کردن منظم میتواند به شناسایی افزایش سریع مایعات در بدن کمک کند. افزایش ناگهانی وزن، بهخصوص اگر همراه با افزایش تنگی نفس یا ورم باشد، باید با پزشک یا تیم درمانی در میان گذاشته شود.
کنترل عوامل خطر
کنترل فشار خون، دیابت، بیماریهای عروقی و سایر عوامل خطر میتواند بخش مهمی از مراقبت باشد. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بیمار و ترک سیگار نیز در برنامه مراقبتی بسیاری از بیماران جایگاه مهمی دارند؛ البته نوع و میزان فعالیت باید با شرایط فرد هماهنگ شود.
آیا بیمار نارسایی قلبی به اکسیژنساز نیاز دارد؟
خیر، همه بیماران نارسایی قلبی به اکسیژنساز نیاز ندارند. اکسیژندرمانی زمانی مطرح میشود که بیمار دچار کاهش سطح اکسیژن خون یا شرایط پزشکی دیگری باشد که پزشک آن را نیازمند اکسیژندرمانی تشخیص دهد.
بنابراین نباید صرفاً به دلیل ابتلا به نارسایی قلبی، استفاده از اکسیژنساز را به عنوان یک درمان عمومی شروع کرد. نیاز به اکسیژن، نوع استفاده و میزان آن باید بر اساس ارزیابی پزشکی و تجویز پزشک مشخص شود.
تفاوت نارسایی قلبی با سکته و ایست قلبی
این سه اصطلاح به وضعیتهای متفاوتی اشاره دارند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
| وضعیت | اتفاق اصلی |
| نارسایی قلبی | قلب نمیتواند خون را متناسب با نیاز بدن پمپاژ کند یا بهدرستی از خون پر شود. |
| سکته قلبی | جریان خون به بخشی از عضله قلب بهطور ناگهانی کاهش یا قطع میشود و ممکن است به عضله قلب آسیب برسد. |
| ایست قلبی | فعالیت مؤثر قلب برای پمپاژ خون متوقف میشود و فرد به مراقبت اورژانسی فوری نیاز دارد. |
نارسایی قلبی یک وضعیت پزشکی است که میتواند در طول زمان ایجاد یا تشدید شود، در حالی که ایست قلبی یک وضعیت اورژانسی و ناگهانی است. سکته قلبی نیز میتواند یکی از عوامل ایجادکننده یا تشدیدکننده نارسایی قلبی باشد.
چه زمانی باید فورا به اورژانس مراجعه کرد؟
برخی علائم میتوانند نشانه یک وضعیت جدی و نیازمند ارزیابی فوری باشند. اگر فرد دچار موارد زیر شد، نباید منتظر بهتر شدن خودبهخودی علائم بماند:
- تنگی نفس ناگهانی یا شدید
- درد یا فشار قفسه سینه
- غش یا ضعف شدید
- تپش قلب همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا غش
- بدتر شدن ناگهانی علائم نارسایی قلبی
- سرفه همراه با خلط کفآلود سفید یا صورتی
تنگی نفس شدید و ناگهانی یا درد قفسه سینه میتواند دلایل اورژانسی مختلفی داشته باشد و نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.
جمع بندی
نارسایی قلبی بیماریای است که در آن قلب نمیتواند خون را به اندازه کافی برای نیاز بدن پمپاژ کند یا بهدرستی از خون پر شود و در نتیجه ممکن است علائمی مانند تنگی نفس، خستگی، ورم و افزایش وزن ایجاد شود. علت بیماری میتواند مشکلاتی مانند بیماری عروق کرونر، سکته قلبی، فشار خون بالا یا بیماریهای دیگر باشد. شدت و نوع نارسایی در افراد متفاوت است و تشخیص آن تنها بر اساس یک علامت انجام نمیشود. درمان مناسب و پیگیری منظم میتواند به کنترل علائم و کاهش سرعت پیشرفت بیماری کمک کند. در صورت بروز علائم شدید یا ناگهانی، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
آیا نارسایی قلبی درمان قطعی دارد؟
نارسایی قلبی در بسیاری از موارد یک بیماری مزمن است و لزوماً به معنای درمان قطعی و از بین رفتن کامل بیماری نیست. با این حال، درمان علت زمینهای، داروها، تغییرات سبک زندگی و در برخی بیماران روشهای تخصصی میتوانند علائم را کنترل کرده و روند بیماری را کاهش دهند.
آیا نارسایی قلبی به معنی توقف قلب است؟
خیر. نارسایی قلبی به معنی توقف قلب نیست. در این بیماری قلب همچنان فعالیت میکند، اما توانایی آن برای پمپاژ خون یا پر شدن مناسب از خون کاهش یافته است.
آیا نارسایی قلبی باعث مرگ میشود؟
نارسایی قلبی در موارد شدید میتواند تهدیدکننده زندگی باشد، اما شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است. تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم میتواند به کنترل بیماری و کاهش خطر عوارض کمک کند.
آیا ورم پا همیشه نشانه نارسایی قلبی است؟
خیر. ورم پا میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و بهتنهایی برای تشخیص نارسایی قلبی کافی نیست. بیماریهای کلیوی، کبدی، مشکلات وریدی، بعضی داروها و عوامل دیگر نیز میتوانند باعث ورم پا شوند.
آیا بیمار نارسایی قلبی به اکسیژنساز نیاز دارد؟
خیر، همه بیماران نارسایی قلبی به اکسیژنساز نیاز ندارند. استفاده از اکسیژن باید بر اساس سطح اکسیژن خون، وضعیت بیمار و نظر پزشک انجام شود و نباید صرفاً به دلیل ابتلا به نارسایی قلبی شروع شود.
